Ev kadınlarına emeklilik kapısı açılıyor: Teklif TBMM'ye sunuldu

Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunulan 40 maddelik yeni kanun teklifi, milyonlarca ev kadını ve ev emekçisinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile İş Kanunu kapsamına alınarak emeklilik hakkı kazanmasını öngörüyor. Yıllardır ev ve aile bakımını üstlenen ancak sosyal güvencesi bulunmayan kadınların emeğini görünür kılmayı hedefleyen teklif, primlerin Hazine tarafından karşılanmasından kıdem tazminatına kadar çok sayıda düzenleme içeriyor.

TÜİK VERİLERİ BAKIM YÜKÜNÜ ORTAYA KOYUYOR

SGK Uzmanı İsa Karakaş’ın köşesinde değerlendirdiği teklif metninde, bakım yükünün kadınların omuzlarına "doğal bir görev" gibi yüklendiği; bu durumun kadınları eğitim, çalışma ve sosyal hayattan kopararak ekonomik özgürlüklerini kısıtladığı tespiti yer alıyor. TÜİK’in 2025 yılı Zaman Kullanımı Araştırması verilerine de atıf yapılan gerekçede, kadınların ev işi ve bakıma günde ortalama 4 saat 3 dakika ayırdığı, erkeklerde ise bu sürenin 58 dakikada kaldığı bilgisi paylaşılıyor.

PRİMLERİ DEVLET ÖDEYECEK, GEÇMİŞ YILLAR BORÇLANILABİLECEK

Kapsamlı teklifte öne çıkan başlıca maddeler ve getirdiği haklar şu şekilde sıralanıyor:

• EMEĞİN SİGORTALILIK SAYILMASI (MADDE 5): Evdeki karşılıksız bakım ve temizlik emeği sigortalılık süresi olarak kabul edilecek ve emeklilik hesaplamasına dahil edilecek.

• PRİMLERİN HAZİNECE KARŞILANMASI (MADDE 17 & 35-36): Ev kadınlarının emeklilik ve sağlık primleri devlet tarafından ödenecek. Ev emekçileri Bağ-Kur (4/b) statüsünde sigortalı sayılacak; dileyenler ek prim ödeyerek emekli maaşını yükseltebilecek.

• GEÇMİŞ YILLARI BORÇLANMA HAKKI (MADDE 18): Geçmişte evde sigortasız olarak geçen yıllar borçlanılarak emeklilik sürecine katılabilecek.

• ÜCRETSİZ SAĞLIK HİZMETİ (MADDE 19): Ev emekçileri ve aileleri, genel sağlık sigortasından prim ödemeksizin faydalanabilecek.

• MALULLÜK VE YAŞLILIK AYLIKLARI (MADDE 14 & 15): İş göremez hale gelen ev emekçilerine %70, başkasının bakımına muhtaç olanlara %80 oranında aylık bağlanacak. Kadınlarda 55, erkeklerde 60 yaşından sonra çalışılan her yıl için emeklilik bağlama oranı %90'a kadar çıkabilecek.

DESTEK VE İZİN HAKLARI GÜVENCE ALTINA ALINIYOR

Düzenleme yalnızca emeklilikle sınırlı kalmayıp evde bakım veren bireylerin sosyal haklarını da kapsıyor:

• MOLA BAKIMI VE İZİN HAKKI (MADDE 7 & 8): Sürekli bakım veren kişilere kamu tarafından geçici bakım desteği ("mola bakımı") sağlanacak ve bu süreçte maaş kesintisi yapılmayacak. Bakım verenlere yılda en az 30 gün ücretsiz geçici bakım ve izin hakkı tanınacak.

• ÜCRETSİZ DANIŞMANLIK (MADDE 6): Evde hasta veya yaşlı bakan kişilere ücretsiz psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık verilecek.

• BELEDİYELERE YENİ GÖREVLER (MADDE 33 & 34): Büyükşehir ve ilçe belediyelerine kreş, yaşlı bakımevi ve mola evi açma yasal zorunluluğu getirilecek.

EV İŞÇİLERİ TAM İŞ KANUNU KAPSAMINA ALINIYOR

Teklifle birlikte, İş Kanunu’nun "Ev hizmetlerinde çalışanlar bu kanuna tabi değildir" yönündeki 4/e maddesinin iptal edilmesi öngörülüyor. Evlere temizlik veya bakıma giden işçilere yönelik getirilen hukuki korumalar ise şöyle:

• KIDEM TAZMİNATI VE İZİN (MADDE 20): Ev işçileri tam İş Kanunu güvencesine alınarak kıdem tazminatı ve izin haklarına kavuşacak.

• YAZILI SÖZLEŞME ŞARTI (MADDE 22): 30 günden fazla süren ev işlerinde yazılı iş sözleşmesi yapılması zorunlu kılınacak, sözleşmesiz çalıştırma yasaklanacak.

• İŞ SAĞLIĞI VE ŞİDDET YASAĞI (MADDE 23 & 24): Mobbing, şiddet ve taciz kesin olarak yasaklanarak mağdurlar koruma altına alınacak. Ayrıca ev sahipleri, yüksekten düşme veya kimyasal maruziyeti gibi risklere karşı koruyucu echipman sağlamakla yükümlü olacak.