Feqiyê Teyran Medresesi Yok Olma Tehlikesiyle Karşı Karşıya! Konu Meclis Gündeminde

Şırnak’ın Güçlükonak ilçesine bağlı Damlarca Köyü’nde bulunan ve halk arasında “Feqiyê Teyran Medresesi” olarak bilinen tarihi yapının bakımsızlık nedeniyle ciddi şekilde tahrip olduğu iddiaları Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşındı. DEM Parti Şırnak Milletvekili Nevroz Uysal Aslan, yapının korunmasına ilişkin Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı’na yazılı soru önergesi sundu.

Aslan, klasik Kürt edebiyatının en önemli isimlerinden biri olan Feqiyê Teyran’ın yalnızca bir şair değil, aynı zamanda Kürt dili, düşünce tarihi ve bölgenin kültürel hafızası açısından kurucu bir figür olduğunu vurguladı.

Kürt Edebiyatının Önemli İsmi

Asıl adı Muhammed olan Feqiyê Teyran’ın Hakkâri yöresinde doğduğu, Eruh ve Cizre’deki medreselerde eğitim gördüğü ve Kürtçe şiir ile mesnevi geleneğinde kalıcı eserler bıraktığı biliniyor. Özellikle “Şêxê Sen’an” adlı eseri ve çeşitli şiirleriyle sonraki kuşaklar üzerinde güçlü bir etki bırakan Teyran’ın, Kürt edebiyatı ve düşünce tarihinde önemli bir yere sahip olduğu ifade ediliyor.

Bu tarihsel mirasın somut mekânlarından biri olarak kabul edilen ve Şırnak’ın Güçlükonak ilçesi Damlarca Köyü sınırlarında yer alan yapı ise halk arasında “Feqiyê Teyran Medresesi” olarak anılıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bazı araştırmalarda yapının “Fakî Teyran Camii” olarak geçtiği ve vatandaşlar tarafından medrese olarak bilindiği belirtiliyor. Ayrıca yapı, Şırnak İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün kültür varlıkları listesinde de yer alıyor.

“Tarihi Yapı Yok Olma İle Karşıkarşıya”

Son dönemde basına yansıyan haberlerde, Feqiyê Teyran Medresesi’nin bakımsızlık, ilgisizlik ve doğal etkenler nedeniyle ciddi biçimde zarar gördüğü belirtildi. Yapının sahipsizlik içinde olduğu ve zamanla tamamen yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı iddiaları kamuoyunda geniş yankı uyandırdı.

Milletvekili Aslan, bu durumun yalnızca bir yapının yıpranması anlamına gelmediğini belirterek, aynı zamanda Kürt dili, edebiyatı ve bölgesel kültürel hafızanın önemli bir mekânsal dayanağının korunmaması anlamına geldiğini ifade etti.

“Koruma Politikaları Hayata Geçirilmeli”

Kültürel mirasın korunmasının sadece envantere kaydetmekle sınırlı kalmaması gerektiğini vurgulayan Aslan, somut restorasyon ve koruma politikalarının uygulanmasının önemine dikkat çekti. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın taşınmaz kültür varlıklarının bakım, onarım ve restorasyonuna ilişkin çeşitli mevzuat ve uygulama araçlarına sahip olduğunu hatırlatan Aslan, buna rağmen söz konusu yapı için neden etkin bir koruma sürecinin işletilmediğinin açıklığa kavuşturulması gerektiğini söyledi.

Bakanlığa 10 Kritik Soru

Nevroz Uysal Aslan’ın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a yönelttiği soru önergesinde şu konular yer aldı:

1. Şırnak ili Güçlükonak ilçesi Damlarca Köyü’nde bulunan ve halk arasında “Feqiyê Teyran Medresesi” olarak bilinen yapı, Bakanlığınız kayıtlarında hangi statüde yer almaktadır? Söz konusu yapı tescilli bir kültür varlığı mıdır? Eğer tescilli ise tescil grubu ve koruma statüsü nedir?
2. Bakanlığınızın, Feqiyê Teyran Medresesi/Camii hakkında bugüne kadar yaptığı herhangi bir tespit, rölöve, restitüsyon, restorasyon projesi, hasar analizi veya teknik inceleme bulunmakta mıdır?
3. Son dönemde basına yansıyan ciddi tahribat iddiaları üzerine Bakanlığınız ya da ilgili koruma bölge kurulu tarafından yerinde inceleme yapılmış mıdır? Yapılmışsa incelemenin tarihi ve sonucu nedir?
4. Söz konusu yapının korunması ve restorasyonu için 2024, 2025 ve 2026 yıllarında herhangi bir bütçe, ödenek, ihale, proje hazırlığı veya uygulama programı öngörülmüş müdür?
5. Feqiyê Teyran Medresesi’nin restorasyonu için Bakanlığınızca hazırlanmış ya da hazırlatılmış bir takvim var mıdır? Varsa bu takvime göre çalışmalar hangi tarihte başlayacak, hangi tarihte tamamlanacaktır?
6. Feqiyê Teyran gibi Kürt edebiyatı ve bölgenin kültürel hafızası açısından tarihsel öneme sahip isimlerle ilişkilendirilen yapıların korunmasına yönelik özel bir program, envanter çalışması veya tematik koruma politikası bulunmakta mıdır?
7. Feqiyê Teyran Medresesi’nin yalnızca fiziksel olarak korunması değil, aynı zamanda kültürel hafıza mekânı olarak yaşatılması amacıyla; bilimsel restorasyon, tanıtım, yönlendirme, kültür rotası, müzeleme ya da ziyaretçi altyapısı gibi çalışmalar planlanmakta mıdır?
8. Yapının mevcut tahribat düzeyi dikkate alındığında, geri dönülemez yıkımların önüne geçmek için acil koruma tedbiri alınacak mıdır? Alınacaksa bunlar nelerdir?
9. Bakanlığınız, Feqiyê Teyran Medresesi’nin restorasyonu için Şırnak Valiliği, ilgili belediyeler, üniversiteler, koruma kurulları ve yerel toplum temsilcileriyle ortak bir çalışma yürütmeyi planlamakta mıdır?
10. Basına yansıyan haberlerde ve kamuoyunda dile getirilen restorasyon beklentisine rağmen bugüne kadar somut ve görünür bir koruma/restorasyon sürecinin başlatılamamasının gerekçesi nedir?

Bölgenin Kültürel Hafızası İçin Kritik Yapı

Feqiyê Teyran Medresesi’nin yalnızca tarihi bir yapı değil, aynı zamanda bölgenin kültürel ve edebi mirasının önemli bir simgesi olduğu belirtiliyor. Vatandaşlar ve araştırmacılar, yapının korunarak gelecek nesillere aktarılması gerektiğini vurgularken, gözler şimdi Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın vereceği yanıta çevrildi.