Şırnak’ın dağları yalnızca taş ve kayadan ibaret değildir. Bu dağların altında binlerce yıllık bir tarih, unutulmuş medeniyetler ve keşfedilmeyi bekleyen sayısız iz saklıdır. Kur’ân’da adı geçen Cûdi Dağı ve onun komşusu Gabar Dağı, yalnızca birer coğrafi yükselti değil; insanlık tarihinin, inançların ve kültürlerin izlerini taşıyan kadim mekânlardır. Buna rağmen bu iki dağ, sahip oldukları büyük tarihî mirasa rağmen hâlâ yeterince araştırılmamış ve adeta arkeologları bekleyen sessiz birer açık hava müzesi gibidir.
Cûdi Dağı denildiğinde akla hemen Nûh Tufanı gelir. Kur’ân-ı Kerîm’de Hûd Sûresi’nin 44. ayetinde geminin Cûdi’ye oturduğu bildirilir. Rivayetlere göre tufandan sonra Hz. Nûh ve beraberindekiler bu dağın eteklerinde yaşamış, insanlık zamanla buradan dünyanın farklı bölgelerine yayılmıştır. Bu yönüyle Cûdi, yalnızca bölgesel bir dağ değil, insanlık hafızasında özel bir yere sahip sembolik bir mekândır.
Ancak Cûdi’nin değeri yalnızca dini rivayetlerle sınırlı değildir. Dağın eteklerinde yer alan Sefîne Mescidi, geminin indiği kabul edilen bölge, Hz. Nûh’un köyü olarak bilinen ve bugün toprağın altında kaldığı söylenen ve belkide hanları, ibadethaneleri, çarşı ve pazarları bulunan ve büyük bir şehir olan Heştan yerleşimi, sözlü kültürde “Sahabe kabirleri” olarak anılan mezarlar ve birçok eski köy kalıntısı bu coğrafyanın ne kadar zengin bir tarih barındırdığını göstermektedir. Ayrıca Sûr, Hoşab, Orta Tepe, Basamak ve Divan heykelleri gibi kalıntılar da henüz tam anlamıyla araştırılmayı beklemektedir. Taş köprüler, su değirmenleri ve manastırlar ise Cûdi’nin sessizce sakladığı diğer tarihî izlerdir.
Cûdi’nin hemen yanında yükselen Gabar Dağı da en az onun kadar zengin bir geçmişe sahiptir. Son yıllarda petrol keşfiyle gündeme gelen ve resmî adı Küpeli Dağı olan Gabar, aslında tarih ve kültür bakımından çok daha büyük bir potansiyel taşımaktadır. Bu dağda yüzyıllar boyunca farklı dinlere ve etnik kökenlere mensup topluluklar yaşamış ve geride keşfedilmeyi bekleyen birçok eser bırakmıştır.
Bunlardan biri İnceler (Basret) köyüdür. Bölgenin birçok âliminin yetiştiği bu köyde bugün hâlâ eski cami ve medrese kalıntıları, türbeler ve tarihi yapılar bulunmaktadır. Gabar’da ayrıca bir kısmı yıkılmış, bir bölümü ise ayakta kalmaya çalışan Mor Aho Manastırı da dikkat çekmektedir. Bu manastır, bölgenin çok katmanlı tarihini gözler önüne seren önemli yapılardan biridir.
Gabar’ın doğal zenginlikleri de en az tarihi kadar dikkat çekicidir. Yaklaşık 200 metre uzunluğunda ve 30 metre genişliğinde olduğu söylenen Damlataş Mağarası, tavanından damlayan sularıyla etkileyici bir doğa harikasıdır. Ayrıca halk arasında “Apartman Mağaraları” olarak bilinen, dağlara oyulmuş katlı mağaralar da bölgenin turizm potansiyelini ortaya koymaktadır. Bunun yanında Finik Kalesi kalıntıları, Asur dönemine ait olduğu söylenen yapılar, eski hanlar, fosiller ve şelaleler Gabar’ın sakladığı zenginliklerden yalnızca birkaçıdır.
Şırnak Üniversitesi tarafından iki kez düzenlenen sempozyumlarda ve Turizm Yüksekokulunun yapmış olduğu çalışmalarla bu eserlerin bir kısmı tespit edilerek bilim dünyasına tanıtılmıştır. Ancak bütün bu zenginliğe rağmen Cûdi ve Gabar dağları henüz kapsamlı arkeolojik araştırmalardan geçirilmiş değildir.
Oysa bu dağlar, yalnızca geçmişin izlerini taşıyan birer tarih sahası değil; aynı zamanda geleceğin önemli turizm merkezlerinden biri olabilecek bir potansiyele sahiptir. Petrol keşfiyle ekonomik olarak gelişen Şırnak’ın, bu tarihî mirası da ortaya çıkararak kültür ve turizm alanında yeni bir kapı aralaması mümkündür.
Belki de bugün sessizce bekleyen Cûdi ve Gabar dağları, toprağın altında sakladıkları binlerce yıllık hikâyeleri anlatacak bir arkeolog adımını bekliyordur. O adım atıldığında, bu coğrafyanın yalnızca Şırnak’ın değil, insanlık tarihinin önemli merkezlerinden biri olduğu daha iyi anlaşılacaktır.